Veel gestelde vragen

1. Hoeveel korhoenders zijn in totaal bijgeplaatst?

In de periode 2012 en 2013 zijn er in totaal 30 Zweedse korhoenders bijgeplaatst: 20 hanen en 10 hennen.

2. Waarom is bijplaatsing nodig geweest?

Met het bijplaatsen is tijd gewonnen om onderzoek te doen, dat moest uitwijzen of een gezonde populatie korhoenders op de Sallandse Heuvelrug nog mogelijk is. Tegelijk heeft dit  het project geholpen om  verdere inteelt in de korhoenpopulatie voorkomen, zodat de overlevingskans van het korhoen in Nederland groter wordt.

3. Hoeveel korhoenders zijn er nu in de Sallandse Heuvelrug?

Het is moeilijk alle korhoenders in beeld te krijgen, ze laten zich moeilijk zien. Wat is waargenomen: 20: 8 hanen en 7 hennen en 5 juveniele korhoenders die medio september zijn gesignaleerd.

4. Er zijn er veel dood gegaan, wat is de oorzaak?

Natuurlijke sterfte en predatie van volwassen korhoenders door met name de havik, vos. Daarnaast voedsel tekort en genetische verarming (treft alleen jongen).

Onderzoeken


5. Welke onderzoeken hebben plaatsgevonden?

In totaal zijn er vijf onderzoeken uitgevoerd naar de achteruitgang van het korhoen op gebied van: genetisch, kuikensterfte, plant- en leefkwaliteit, infecties/virussen en een modelstudie naar het leefgebied. De onderzoeken zijn uitgevoerd door SOVON Vogelonderzoek Nederland, Stichting Bargerveen, Ten Den Flora en Fauna, Alterra, Arnold van den Burg.

6. Wat zijn de uitkomsten?

Op hoofdlijn:
• Kuikensterfte: belangrijkste factoren tekort aan voedsel door te weinig grote insecten en inteelt.
• Genetisch: genetische kwaliteit is afgenomen, wel is aangetoond dat het bijplaatsen heeft geleid tot het vergroten van de genetische variatie.
• Relatie flora en fauna: kwaliteit is slecht: door stikstofdepositie is het leefgebied verzuurd: insecten komen in vele mindere mate voor (minder planten die bij het heidesysteem horen), dus voedseltekort. Het effect van verzuring is ook in aanpalende gebieden als Borkhold, Wierdense veld, Lemelerberg.  
• Leefgebied: versnipperd leefgebied waardoor de populatie in isolatie is geraakt. Het heideareaal is afgenomen maar in oppervlakte voldoende aanwezig. De extensieve akkers zijn vrijwel allemaal verdwenen waardoor het korhoen is teruggedreven op de heide waar het biotoop eenzijdiger is geworden.
• Infecties/ziektes: uitgekomen kuikens zijn niet met infecties besmet, wel veel teken op de kuikens.

7. Zijn er conclusies getrokken na de expertmeeting op 1 nov?
Op hoofdlijn:
o De huidige populatie is te klein om goed te functioneren: de genetische variatie is gering en de kans op uitsterven is groot door toevallige omstandigheden. Bijplaatsen van korhoenders uit gezonde populaties kan de populatie op de Sallandse Heuvelrug vergroten en genetisch versterken.
o Verbetering van de voedselsituatie op de Sallandse Heuvelrug is essentieel door het treffen van de juiste maatregelen; brongerichte maatregelen gaan daarbij vóór effectgerichte maatregelen.
o Om het leefgebied van het korhoen ook op de lange termijn voldoende draagkracht te laten behouden moet dit  worden uitgebreid door het versterken van de Sallandse Heuvelrug met haar randzones en het treffen van soortgelijke  maatregelen rond nabij gelegen natuurgebieden als de Borkeld, Wierdensche veld en de Lemelerberg. 

8. Wat is de relatie tussen stikstof en het korhoen?

Verzuring is een gevolg de uitstoot van vervuilende gassen door o.a. landbouwbedrijven, fabrieken, autoverkeer, elektriciteitscentrales. Het komt via de lucht in de grond terecht. Planten kunnen daardoor niet meer de juiste voedingsstoffen opnemen en waardoor bepaalde planten verdwijnen. Daarnaast krijgen insecten die de planten eten ook niet meer de juiste voedingsstoffen binnen en  doordat er planten verdwijnen komen ook bepaalde insecten niet meer op de heide voor.

9. Waarom komt dat nu pas aan het licht? Verzuring is geen fenomeen van vandaag.

Klopt. Daarbij geldt dat de effecten zich opstapelen en langzaam zichtbaar beginnen te worden. Er is al minder verzuring dan in de jaren 80 van vorige eeuw maar op dit moment is de stikstofdepositie nog twee keer zo hoog als de toelaatbare waarde.

10. Er is toch een PAS regeling voor Natura 2000 gebieden die stikstofuitstoot moet inperken?

De programmatische aanpak van stikstof  is nog niet van kracht.

11. Zijn de herstelmaatregelen die al zijn uitgevoerd voor niets geweest?

Nee. We nemen al langer maatregelen voor verbetering van de kwaliteit van het heidesysteem. Dat is onze verantwoordelijkheid als natuurbeheerders. Niet voor niets is de Sallandse Heuvelrug een Natura 2000 gebied dat Europese bescherming geniet. Externe factoren kunnen we helaas niet beïnvloeden. Daar zijn we als hele maatschappij voor verantwoordelijk. Tevens heeft de politiek ervoor gekozen om het netwerk van natuurgebieden in een minder snel tempo aan te leggen als oorspronkelijk beoogt.

12. Iedereen roept al jaren dat het korhoen kansloos is.

Dat is grondig onderzocht. Als natuurbeheerders houden we zorgvuldigheid hoog in het vaandel en we gaan niet sec af op aannames voordat deze zijn onderzocht. Nu hebben we enkele aannames kunnen bevestigen en andere kunnen uitsluiten. Met de opgedane kennis kunnen we ook andere soorten beter beschermen.

Advies

 
13. Waar baseren jullie het advies op?

De uitkomsten van de onderzoeken, de conclusies van wetenschappers onder leiding van commissie Eijsackers en relevante uitkomsten van de expertmeeting op 1 november, vormen de basis van ons gezamenlijk advies. 


14. Wat is jullie advies?

Vogelbescherming Nederland, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer hebben advies en aanbevelingen voor lange termijn beheer gedaan. Op hoofdlijn is nu het meest urgent om aan de hand van brongerichte herstelmaatregelen de kwaliteit van de heide, de leefomgeving van de aan heide gebonden dieren en planten op orde te brengen. En, het opheffen van de geïsoleerde ligging. Daarmee eveneens voortzetting monitoren van de bestaande korhoenpopulatie en van de effecten van de uitgevoerde heideherstelmaatregelen. We gaan geen korhoenders meer bijplaatsen. Tenzij de het leefgebied aantoonbaar is verbeterd en vergroot. Dan zou incidenteel bijgeplaatst kunnen worden om de draagkracht van de populatie te versterken.


15. Heeft het korhoen nog een kans?

Wat ons het verontrust is de slechte kwaliteit van het leefgebied - door externe factoren is een te hoge stikstofuitstoot, waardoor  verzuring in omliggende gebieden optreedt.  Dat kan niet zo maar op orde worden gebracht. Het duurt vele jaren en verkleint niet alleen de kans voor het korhoen, die als  graadmeter van een gezond milieu op de Sallandse Heuvelrug voorkomt, ook andere plant- en  diersoorten volgen als er niet wordt ingegrepen.


16. Wat doen jullie nog wel voor het korhoen?

We doen er alles aan om de huidige populatie te behouden, te beschermen en te monitoren.

17. Welke andere soorten volgen het korhoen als er niet wordt ingegrepen?

Onder meer Veldleeuwerik, Blauwe kiekendief en Velduil. Ortolaan ging al voor.
  

18. Heeft ingrijpen überhaupt nog zin, laat de natuur maar zijn gang gaan.

De natuur is onlosmakelijk verbonden met mensen, planten en dieren. Om gezonde leefgebieden voor planten en dieren te behouden die er thuis horen, houden we de natuur in stand en daarmee ook onze eigen leefomgeving. 

19. En nu?

Het advies met aanbevelingen en onderzoeksresultaten gaat naar de overheden, verantwoordelijk voor natuurbeleid: minister van Economische Zaken en Provincie Overijssel. Zij gaan dit bestuderen en besluiten welke maatregelen genomen gaan worden.