Maatregelen voor Zuna

Samenwerken aan sterke natuur en ruimte voor economische ontwikkeling

Overijssel is een prachtige omgeving om te wonen, werken en recreëren. Een groot deel van de gebieden met veel natuurwaarden is te vinden in het Natuurnetwerk Nederland (NNN, voorheen Ecologische Hoofdstructuur) en de Natura 2000 gebieden. Daar ligt echter nog een complexe opgave. Provincie Overijssel neemt maatregelen om in en nabij alle gebieden de natuurwaarden te herstellen, behouden en versterken en voldoende economische ontwikkelingsruimte te creëren.

In deze nieuwsbrief leest u over de ontwikkelopgave die er ligt in en nabij het Zunasche deel van Natura 2000-gebied de Sallandse Heuvelrug. Provincie Overijsel werkt samen met Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, de gemeenten Hellendoorn, Wierden, Rijssen-Holten, LTO Noord en de waterschappen Vechtstromen en Drents Overijsselse Delta aan ruimte voor economische ontwikkelingen en sterkere natuur. Dat zijn de doelen waarin overheden, natuurorganisaties en ondernemers samenwerken.

De afgelopen maanden zijn hierover verscheidene bijeenkomsten geweest met buren en belangstellenden. Ook is een aantal nieuwbrieven verschenen en zijn de websites van de provincie en het Nationaal Park Sallandse Heuvelrug bronnen van informatie.  Inmiddels is er een concept inrichtingsplan opgesteld met daarin de maatregelen die in het gebied nodig zijn om de doelen te realiseren.

Onderstaand bericht is in zijn geheel als nieuwsbrief te downloaden als pdf>>>

Het probleem: een incompleet ecosysteem

De uitstoot door verkeer, industrie en landbouw brengt de biodiversiteit op de Sallandse Heuvelrug ernstig in gevaar. Kleine ammoniakdeeltjes, zwaveloxiden en stikstofoxiden verspreiden zich in het milieu en verzuren de bovenste grondlaag. Sommige planten gedijen bij deze stoffen en gaan hierdoor domineren; andere unieke soorten komen hierdoor in de verdrukking. Denk aan pilzegge, dopheide en struikheide. De bodem is zo droog en zuur dat planten en dieren moeite hebben om te overleven. Ook is hun leefgebied in de loop der jaren kleiner geworden.

Natuurgebieden zijn versnipperd en natuurlijke verbindingen naar andere gebieden ontbreken.
De verzwakte natuur heeft ook effect op de economische ontwikkelruimte voor ondernemers. Voor hen is het lastig om aan alle milieueisen te voldoen en vergunningen te krijgen. Herstel van de balans tussen ecologie en economie is daarom voor alle partijen hard nodig. Daarom nemen we maatregelen.

De maatregelen voor Zuna

De huidige 130 hectare Zunasche Heide maakte vroeger deel uit van een groot uitgestrekt heidegebied waarbij de hogere gebieden (Sallandse Heuvelrug) met de omringende lager geleden gebieden (waaronder de Zunasche Heide) waren verbonden. Voor veel dier- en plantensoorten is dit heide-ecosysteem met afwisseling van hoge droge en lagere nattere gronden een vereiste om te voorzien in een geschikt leefgebied. In de loop der tijd is de droge heide grotendeels bebost geraakt en zijn de omliggende nattere heidegronden omgevormd naar landbouwgrond. Daardoor is het leefgebied van veel soorten ernstig verkleind en het ecosysteem door het  teveel aan stikstoffen verstoord. Om de bodemkwaliteit en de ‘verbinding tussen hoog en laag’ te herstellen, zijn verschillende maatregelen nodig: 

1. De natte heide wordt uitgebreid door onder andere 12 hectare singels en bosjes te verwijderen in het centrale deel van Zuna, dat is ongeveer 10% van de hele Zunasche Heide;
2. In het zuidoostelijke deel van het plangebied wordt natte heide ontwikkeld door van ongeveer 8 hectare grond de voedselrijke toplaag te verwijderen; 
3. In het zuidoostelijke deel worden een aantal watergangen in het gebied verplaatst of  (gedeeltelijk) gedempt;
4. Op de hoger gelegen overgang met de droge heide (tussen de Ligtenbergerweg en de Veeneggeweg/Lage Esweg) wordt  10 hectare natuurakkers en 14 hectare droge schraalgraslanden ontwikkeld.

De Zunasche Heide is één van de weinige plekken waar de droge heide direct grenst aan de omliggende cultuurgrond. Daarnaast was de Zunasche Heide vroeger als nat heidegebied een belangrijk onderdeel van dit ecosysteem. Daardoor heeft dit gebied de meeste potentie voor het herstel van het heide-ecosysteem met een afwisseling van hoge droge en lagere nattere gronden. Als de werkzaamheden zijn uitgevoerd zorgt aangepast heide- en akkerbeheer dat de maatregelen ook blijvend effect hebben.


 

Herstel heidelandschap onderdeel van nationaal programma

In de loop der jaren is het heidelandschap in Nederland verzuurd, verdroogd en versnipperd. Ook op de 5300 hectares op de Sallandse Heuvelrug zijn hierdoor planten en dieren verdwenen die horen bij dit gebied. Samen nemen we maatregelen voor herstel van dit unieke heidelandschap. Dit is 1 van de 4 programmaonderdelen van de landelijke aanpak stikstof:

1. Technologische ontwikkelingen die de uitstoot van stikstof verminderen.
2. Ecologische maatregelen om de natuur te herstellen en weerbaarder te maken.
3. Regulering van het vergunningstelsel om ondernemers voldoende economische ontwikkelruimte te bieden.
4. Monitoring van de effecten van de maatregelen.

De maatregelen in en nabij de Zunasche Heide vallen onder programmaonderdeel 2. Zonder deze maatregelen is het uitgeven van economische ontwikkelruimte in programmaonderdeel 3 niet mogelijk. Meer informatie over dit nationale Programma Aanpak Stikstof is hier te vinden op de website van BIJ12. En meer informatie over de ontwikkelopgave van de Sallandse Heuvelrug is hier te lezen op de website van provincie Overijssel.

Korhoen en andere kwetsbare soorten

De Sallandse Heuvelrug is, met een omvang van 5.300 hectare, belangrijk voor het totale heidelandschap in midden  Overijssel en heeft het grootste aaneengesloten droge heidegebied van West-Europa. Het heidelandschap is uniek en heeft een kenmerkende flora en fauna. Niet voor niets is de Sallandse Heuvelrug een beschermd natuurgebied.

Het korhoen staat symbool voor de totale gezondheid van het heidelandschap. Deze markante heidevogel leefde vroeger volop op kruidenrijke akkers, hooilanden en heidevelden. Nu komt het korhoen in Nederland alleen nog in het wild voor op de Sallandse Heuvelrug. Het leefgebied is zo verslechterd, dat de soort ook hier moeite heeft om te overleven. Van oorsprong komt het korhoen ook in het agrarisch gebied voor. Door veranderingen in gewaskeuze en intensivering van de landbouw voldoet het huidige agrarische gebied niet meer als leefgebied voor het korhoen. De maatregelen bestaan daarom onder meer uit de ontwikkeling van insectenrijkfoerageergebied in de vorm van natte heide, natuurakkers en schraalgraslanden op de overgang van de droge heide en het omliggende agrarische landschap.

Daarbij geldt het korhoen als kritische diersoort en als een symboolsoort voor het heidelandschap. Wanneer het goed gaat met het korhoen gaat het ook goed met veel andere dier- en plantensoorten die leven in het heidelandschap. De maatregelen dienen dus niet enkel het korhoen, maar ook al deze andere dier- en plantensoorten. 

Over bestemmingen en procedures

De maatregelen in de Zunasche Heide kunnen gevolgen hebben voor de huidige functie en het huidige gebruik van gronden. Als een wijziging van bestemming of gebruik van gronden nodig is, dan wordt dat vastgelegd in een ruimtelijk plan. Dit kan in de vorm van een gemeentelijk bestemmingsplan of een Provinciaal Inpassingsplan (PIP). Voor de Sallandse Heuvelrug wordt een wijziging vastgelegd in een PIP. Het voorstel is om circa 41 hectare bestaande landbouwgrond te wijzigen in natuurbestemming. 
 

Milieueffectrapportage en ontwerp inpassingsplan gelijktijdig ter inzage

Voor het PIP Sallandse Heuvelrug moet een Milieueffectrapportage (MER) worden uitgevoerd vanwege het afgraven van grond in de Zunasche Heide. Een MER brengt de gevolgen voor het milieu in kaart, voordat er een besluit wordt genomen over de uitvoering van maatregelen of plannen.

Het MER ligt in het voorjaar 2018 samen met het ontwerp-PIP Sallandse Heuvelrug zes weken ter inzage. Tijdens de terinzagelegging van het ontwerp-PIP heeft u de mogelijkheid om een zienswijze in te dienen. De exacte datum van terinzagelegging is nog niet bekend. Direct omwonenden ontvangen bericht als het ontwerp-PIP en de MER ter inzage wordt gelegd, maar houdt u de huis-aan-huis-kranten en de website van de provincie in de gaten: www.overijssel.nl/sallandseheuvelrug.
 

Zienswijzen NRD ontvangen

Ten behoeve van de start van deze MER-procedure is een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) opgesteld. Een NRD is een zogenaamde ‘voorfase voor de MER’ en beschrijft op welke wijze het uiteindelijke MER opgesteld zal worden. Gedeputeerde Staten hebben op 31 oktober 2017 de NRD voor de Sallandse Heuvelrug vastgesteld. De NRD heeft vervolgens van 14 november tot 27 november 2017 ter inzage gelegen. Hierop zijn diverse zienswijzen binnengekomen. Momenteel wordt gewerkt aan de beantwoording van deze zienswijzen. De zienswijzen worden waar nodig verwerkt in de MER.
 

Hoe nu verder

Na de terinzagelegging van het ontwerp-PIP en MER en de beantwoording van de zienswijzen wordt een definitief PIP opgesteld. Het definitieve plan wordt vervolgens vastgesteld door de Provinciale Staten van Overijssel. Na de vaststelling bestaat de mogelijkheid om tegen het plan in beroep te gaan bij de Raad van State. Naar verwachting is dat eind 2018.

Kijk voor meer informatie over de procedures op www.overijssel.nl/natura2000procedures.